Z czym kojarzy wam się malowanie jajek i wiosenne kwiaty takie jak hiacynty i tulipany? Z Wielkanocą, prawda? A wiecie, że są to również symbole Nevruz, czyli azjatyckiego święta wiosny obchodzonego od ponad trzech tysięcy lat?
Spis treści:
Gdzie obchodzi się święto wiosny?
Kraje, które uroczyście obchodzą Nevruz, poza Iranem, z którego to święto pochodzi, to: Afganistan, Tadżykistan, Azerbejdżan, Turkmenistan, Kazachstan, Tatarstan, Sudan, Indie, Pakistan, Bangladesz, Bhutan, Nepal, Zanzibar. Obchodzone jest na Bliskim Wschodzie, Bałkanach i na Kaukazie, a nawet w niektórych regionach Chin. W Turcji, obecnie obchodzone jest głównie przez Kurdów jako symbol ich tożsamości narodowej.
Jest to święto wiosny, Nowego Roku, święto zrównania dnia z nocą. W Turcji, tradycyjnie obchodzone jest 21 marca. W innych krajach może to być również 22 lub 23 marca. W Afganistanie, uroczystości z okazji tego święta trwają nawet do dwóch tygodni.
Znaczenie Nevruz
Nevruz oznacza: nowy dzień (nava – nowy, rəzaŋh – dzień). Pierwsze wzmianki o tym święcie, sięgają aż V wieku przed naszą erą i Imperium Perskiego oraz Zaratusztrianizmu z jego kultem ognia. Nevruz rozpoczynał w kalendarzu perskim nowy rok.
Święto wiosny Nevruz w kulturze tureckiej
Zgodnie z wierzeniami ludów tureckich oraz Turków, 21 marca jest dniem, kiedy to Turcy wydostali się w końcu z doliny Ergenekonu, w której przebywali od wieków, i przez stopioną przez kowala skałę, wilczyca Asena poprowadziła ich ku wolności.
Szamańskie Yıgayak
Ze świętem Nevruz, związane jest również tureckie szamańskie święto Yılgayak, czyli „Wspaniały dzień”. Obchodzone je około 21 marca, jako początek nowego miesiąca w roku. Święto poprzedzał post. Zgodnie z wierzeniami, przed dniem Yılgayak, wszystko śpi i jest martwe, a Yılgayak jest dniem, kiedy Wszechświat budzi się do życia. Wierzy się, że tuż przed dniem Yılgayak wszystkie wody: rzeki i strumienie, zatrzymują się na chwilę, by następnie podjąć swój bieg.
Święto to nadal hucznie obchodzone jest w Afganistanie. W wigilię święta, rodzina zbiera się wokół suto zastawionego stołu. Uroczystości trwają kilka dni. Przygotowania do niego zaczynają się cztery tygodnie wcześniej. Każdy z tygodni poświęcony jest jednemu z elementów: wodzie, wiatrowi, ogniu i ziemi. Ludzie sprzątają domy, gotują, malują jajka, a dzieci, w każdy wtorek przygotowują ogniska przez które skaczą i palą świece. W czasie święta odwiedza się rodzinę, oraz także zmarłych na cmentarzach.
Turecki Nowy Rok
Zgodnie z kalendarzem 12 zwierząt oraz kalendarzem słonecznym, używanymi przez plemiona tureckie, 21 marca stanowił początek nowego roku. To tego dnia bóg Ulu Gök okazuje przychylność ludziom. Zbierano się pod drzewami, składano ofiary, pito kımıs (rodzaj sfermentowanego jogurtu) i skakano przez ogniska. Święto to obchodzili Hunowie, Gokturkowie i Ujgurzy. Również za czasów Seldżukidów i dynastii Osmańskiej, Nevruz uroczyście świętowano. Od 1995 roku w Turcji, jest to oficjalne święto, choć obchodzone obecnie głównie przez Kurdów. Gromadzą się oni na placach, wokół rozpalonych ognisk, kobiety ubierają się kolorowo a mężczyźni tańczą wokół ognia, lub skaczą przez niego.
Nevroz po przyjęciu islamu
Już po przyjęciu przez Turków islamu, gromadzono się przy meczetach, w miejscach modłów oraz na placach. Tańczono, grano w różnorakie gry, oglądano przedstawienia, słuchano poezji, uzdolnieni muzycznie śpiewali pieśni z okazji Nevruzu. Bogaci, przygotowywali specjalne dania, które rozdawano następnie wśród ludu. Pozostałością tej tradycji, jest mesir macunu, czyli gęsta pasta przygotowywana z cukru i czterdziestu jeden ziół i przypraw. Jest to rodzaj cukierków, specjalność sprzedawana w Manisie.
Zgodnie z wierzeniami, modlitwy wznoszone tego dnia mają wyjątkową moc, wszystkie przewinienia zostają wybaczone a chorzy mogą wyzdrowieć.
Nevruz wśród Tatarów
Wśród Tatarów krymskich, istnieje zwyczaj – który być może zabrzmi dla was znajomo – dzieci wstają wcześnie rano i ze świeżymi kwiatami przebiśniegów, krokusów oraz gałązkami wędrują od domu do domu, śpiewając. Gospodarze, w podzięce, wręczają dzieciom jajka, cukierki do koszyczka a do gałązek przywiązują białe chusteczki.
Święto wiosny w Iranie
Kurdowie oraz Irańczycy, wiążą to święto z kultem Kawe – kowala z mitologii irańskiej – który 21 marca zbuntował się przeciwko królowi-smokowi.
W Iranie, w czasie święta Nevruz mają też swojego własnego Mikołaja Amu Nowruz – wujka Nevruz – któremu towarzyszy Hacı Firuz. Ten ostatni ubrany na czerwono, z twarzą wysmarowaną na czarno, gra na jakimś instrumencie przyciągając do siebie ludzi, by wspólnie się bawić w czasie święta. Amu Nowruz, z długą brodą, ubrany w filcową czapkę, w dłoni dzierży laskę i rozdaje dzieciom prezenty. Ma żonę – Nane Sarma – z którą, zgodnie z legendą, może spotkać się tylko raz w roku.
Irański stół jest zastawionym „Siedmiona S”, czyli siedmioma przedmiotami zaczynającymi się (w języku perskim) na literę „S”. Tradycyjnie są to: zielone kiełki (soczewicy, pszenicy lub żyta), pudding z pszenicy, czosnek, jabłka, oliwki, owoce sumaka i ocet. Wszystkie one symbolizują również planety w astrologii: Merkurego, Wenus, Jowisza, Marsa, Saturna oraz słońce i księżyc. Stół ozdabia się również lustrem, drobnymi monetami, świętą książką – Koranem, akwarium ze złotą rybką, ozdobionymi jajkami, wodą różaną oraz książką z poezją.
